Ból pleców jest jedną z najczęstszych dolegliwości występujących w naszych czasach. Może pojawić się w każdym wieku, a liczba osób cierpiących wzrasta wraz z rozwojem cywilizacji. Przyczyny bólu pleców w wielu przypadkach są wieloczynnikowe i nakładają się na siebie. Nie zawsze ból związany jest bezpośrednio z kręgosłupem – może być objawem choroby usytuowanej w innej części ciała. Utrudnia to postawienie szybkiej i precyzyjnej diagnozy. O tym jakie są najczęstsze przyczyny powodujące ból pleców oraz jak sobie z nimi radzić dowiecie się z poniższego artykułu.

Przyczyny bólu pleców

W bardzo dokładnym rozważaniu przyczyn bólu pleców pomocny jest podział na cztery grupy. Wyróżniamy ból związany z zaburzeniami mechaniki kręgosłupa, ból typu korzeniowego, ból spowodowany konkretnymi (dokładnie zdiagnozowanymi) patologiami związanymi z kręgosłupem oraz ból, którego przyczyny leżą poza kręgosłupem. Każda z kategorii zawiera przypisane jednostki chorobowe. Wiele nazw chorób może brzmieć nieznajomo, jednak skupimy się na najważniejszej i najczęstszej przyczynie, czyli na bólu posturalnym powodowanym codziennymi złymi nawykami. Zostanie uwzględniony także ból korzeniowy, który podobnie jak ból posturalny jest skutkiem przeciążenia kręgosłupa.

Ból pleców
zaburzenia mechaniki kręgosłupa ból
korzeniowy
zdefiniowane patologie kręgosłupa przyczyny pozakręgosłupowe
  • w większości przypadków nie jest możliwe wykrycie bezpośredniej przyczyny
  • najczęściej jest to BÓL POSTURALNY
    czyli przyjmowanie niefizjologicznej postawy ciała przez długi czas w ciągu dnia
  • wypadnięcie dysku międzykręgowego
  • ucisk korzeni nerwowych
  • infekcje kręgów
  • złamania
  • skolioza
  • osteoporoza
  • osteoartroza
  • kifoza starcza
  • kręgozmyk
  • choroba Scheuermanna
  • zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
  • reumatoidalne zapalenie stawów
  • choroba Pageta
  • choroby neurologiczne
  • schorzenia układu pokarmowego
  • schorzenia układu moczowego
  • schorzenia w obrębie miednicy
  • półpasiec
  • zapalenie płuc
  • tętniaki
  • rozwarstwienie aorty
  • przerzuty nowotworowe
  • zespoły czynnościowe psychogenne
  • wiele innych

Ból posturalny

Ból posturalny jest najczęstszą przyczyną bólu pleców. W głównej mierze jest powodowany przyjmowaniem przez długi czas nienaturalnej, wymuszonej postawy ciała. Powoduje to przeciążenia nieprzygotowanych do statycznego wysiłku struktur tkankowo-stawowych kręgosłupa. Przeciążenia trwające stale mogą przerodzić się w trwałe anatomiczne zmiany w budowie kręgosłupa, czyli wady postawy (skolioza, nadmierna kifoza czy lordoza). Wymienione wady skutkują utrwalaniem się dolegliwości bólowych i promieniowaniem na inne odcinki kręgosłupa. Dodatkowym czynnikiem powodującym ból, jest słabość mięśni trzymających kręgosłup. Jest to wynik braku regularnego, zróżnicowanego wysiłku fizycznego. Ból pleców typu posturalnego łagodnieje po nocnym odpoczynku – krążki międzykręgowe rozprężają się i powodują „rozluźnienie” kręgosłupa.

Ból korzeniowy

Ból korzeniowy jest zespołem uciążliwych objawów powodowanych przez podrażnienie struktur nerwowych, najczęściej przez ucisk przesuniętego krążka międzykręgowego. Kręgosłup składa się z 33 – 34 kręgów, pomiędzy którymi usadowione są krążki międzykręgowe. Krążek międzykręgowy jest rodzajem poduszki amortyzującej obciążenia pomiędzy 2 kręgami. Umożliwia wykonywanie ruchów oraz zapobiega ocieraniu się kręgów o siebie. Składa się z jądra miażdżystego oraz pierścienia włóknistego. Jądro miażdżyste to dobrze nawodniona, galaretowata struktura zapewniająca elastyczność i możliwość przenoszenia przez kręgosłup znacznych obciążeń. Pierścień włóknisty otacza jądro miażdżyste i utrzymuje go w stabilnej pozycji.

Przyczyną wypadnięcia krążka międzykręgowego, czyli przepukliny kręgosłupa jest rozerwanie się pierścienia włóknistego i wysunięcie jądra miażdżystego poza przestrzeń międzykręgową. Powoduje to ucisk na rdzeń lub nerwy. Wypadnięcie krążka międzykręgowego zazwyczaj ma miejsce w części lędźwiowej kręgosłupa, gdyż ten segment narażony jest na największe przeciążenia. Ostry ból pleców towarzyszący chorobie, generowany jest przez przerwanie pierścienia włóknistego, obronny skurcz mięśni przykręgosłupowych oraz ucisk na nerwy. Wystające jądro miażdżyste uciska korzenie nerwowe generując bardzo silny ból, promieniujący często do biodra i nogi, określany jako „rwa kulszowa”. Bólowi mogą towarzyszyć ograniczenia ruchomości kręgosłupa, trudności w poruszaniu, parestezje oraz zaburzenia czucia. Inne zaburzenia neurologiczne zależą od segmentu, w którym wystąpiła przepuklina.

image1

Najczęściej zadawane pytania

Czy odpoczynek od wysiłku fizycznego sprawi, że ból minie?

Plecy są stworzone do ruchu. Pomimo bólu, niewskazane jest długoczasowe pozostawanie w łóżku. Dobroczynnie działa umiarkowany ruch wraz z przyjmowaniem środków działających przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Codzienne spacery, wykonywanie ćwiczeń rozciągających oraz wzmacniających mięśnie kręgosłupa, pływanie czy nordic walking są jak najbardziej wskazane. Jeżeli ból uniemożliwia ruch, nie jesteś w stanie podnieść się z łóżka, powinieneś wezwać pomoc lekarską.

Czy konieczna jest operacja?

Ból pleców z reguły ustępuje samoistnie bez potrzeby przeprowadzania operacji, nawet wtedy, gdy przyczyną jest wypadnięcie krążka międzykręgowego. Gdy ból jest bardzo dolegliwy, częstym i skutecznym rozwiązaniem jest farmakoterapia. Nieliczne osoby wymagają zabiegu chirurgicznego.
W pozostałych przypadkach pomaga leczenie zachowawcze którego podstawą są ćwiczenia, terapia manualna, fizykoterapia i przestrzeganie zaleceń odnośnie codziennej aktywności. O ewentualnej konieczności zabiegu poinformuje cię lekarz.

Jakie są zasady leczenia zachowawczego?

  1. Ułożenie spoczynkowe

image2Odpowiednie ułożenie spoczynkowe polega na przyjęciu najbardziej optymalnej pozycji ciała, w której ból będzie najmniej dolegliwy. Zalecaną pozycją jest pozycja leżąca, na plecach w której pod zgiętymi kolanami umieszczamy odpowiedniej wysokości wałek. Głowę również można wesprzeć na wałku, aby leżała na przedłużeniu linii kręgosłupa.

 

  1. Leczenie farmakologiczne

Farmaceutyki niwelują i wyciszają ostre objawy bólowe. Należy stosować zalecone przez lekarza leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, rozluźniające napięte mięśnie a czasem również preparaty uspokajające. W aptece również dostępne są tego typu leki. W celu wybrania najlepszego preparatu dostępnego bez recepty należy poradzić się farmaceuty.

  1. Fizykoterapia

Gdy ostre objawy zostaną wyciszone można skorzystać z dobrodziejstw fizykoterapii. Jest to dział lecznictwa stosujący czynniki fizyczne (zarówno naturalne jak i sztuczne) w celu łagodzenia bólu, zmniejszania odczynu zapalnego i wzmożonego napięcia mięśni. Do wykorzystywanych czynników fizycznych należą między innymi prądy, pole elektromagnetyczne, ciepło i zimno, promieniowanie świetlne, nadfioletowe, podczerwone, ultradźwięki i inne.

  1. Kinezyterapia

Kinezyterapia, czyli inaczej leczenie ruchem, jest podstawą leczenia zespołów bólowych kręgosłupa. Przyspiesza procesy naprawcze, zabezpiecza przed wykształceniem wadliwej kompensacji i wtórnym zmianom w układzie kostno-stawowo-mięśniowo-więzadłowym. Stanowi profilaktykę nie tylko schorzeń narządu ruchu, ale również schorzeń układu krążenia. Polega na odpowiednio dobranych przez fizjoterapeutę ćwiczeniach i dokładnym, regularnym ich wykonywaniu również w domu.

  1. Nauka chorego zdrowych przyzwyczajeń

Odpowiednie przyzwyczajenia odnoszą się do czynności dnia codziennego. Zawierają w sobie informacje o zapobieganiu bólowi pleców przez prowadzenie zdrowego trybu życia.

Co mogę zrobić, aby poczuć się lepiej czyli zdrowe przyzwyczajenia

Codzienna aktywność fizyczna

image3W walce z bólem pleców należy pamiętać o codziennej aktywności fizycznej. Można do tego wykorzystać wiele dyscyplin sportowych w odmianach rekreacyjnych. Różnorodność uprawianych form sportu sprzyja rozwojowi sprawności całego organizmu i aktywizuje różne grupy mięśni. Najpopularniejsze formy sportu w profilaktyce bólu pleców to pływanie, gimnastyka ogólnorozwojowa, stretching, nordic walking, spacery oraz taniec. Od rodzaju uprawianego ruchu, ważniejsza jest systematyczność i dokładność w jego realizacji. Ćwiczenia należy wykonywać minimum 2 razy w tygodniu. Czas zależy od intensywności i powinien być nie krótszy niż 20 minut, a przy mało intensywnych wysiłkach – około godziny. Ćwiczenia wykonywane samodzielnie w domu, powinny być ukierunkowane na wzmacnianie mięśni grzbietu i brzucha. Można również skorzystać z pomocy fizjoterapeuty, który dobierze odpowiedni zestaw ćwiczeń. Miej pozytywne nastawienie, wychodź często z domu na spacery i rób to, co lubisz.

Środki przeciwbólowe

Silny ból mogą uśmierzyć dostępne bez recepty leki przeciwbólowe. Większość z nich działa również przeciwzapalnie. Skonsultuj z farmaceutą zasadność stosowania, zakres działania i dawkowanie wybranych przez siebie farmaceutyków. Pamiętaj, aby nie korzystać z leków przeciwbólowych dłużej niż 3 dni. Jak każdy lek one również mogą powodować powikłania. Jeżeli w ciągu 3 dni stosowania farmakoterapii dolegliwości bólowe nie ustąpią, skonsultuj się z lekarzem.

Nocny odpoczynek

Warto pamiętać o wygodnym, ale nie za miękkim materacu do spania. Poduszka jest równie ważna jak materac. Ból może być powodowany źle dobraną poduszką powodującą napięcie mięśni w odcinku szyjnym.

image4

Podnoszenie ciężkich przedmiotów

Unikaj schylania się podczas podnoszenia przedmiotów, zwłaszcza o znacznej masie. Pozycja tzw. prostych nóg podczas podnoszenia może spowodować poważny uraz skutkujący długotrwałym bólem pleców.
W każdej sytuacji wymagającej obniżenia ciała należy ugiąć kolana, wyprostować i ustabilizować tułów. Podnosimy przedmioty wykorzystując siłę mięśni nóg. O tej zasadzie należy pamiętać cały czas i stosować ją wszędzie, zarówno podczas czynności wykonywanych w pracy, jak i w domu.

image5

Wysokie obcasy

Powinno się unikać chodzenia na wysokich obcasach. Uważa się, że wysokie obcasy zaburzają prawidłową postawę ciała i przenoszą obciążenia na nieprzygotowane na to segmenty kręgosłupa.

image6


Stanowisko pracy

Dużym wysiłkiem dla mięśni kręgosłupa jest utrzymywanie przez długi czas tej samej pozycji, niezależnie od tego, czy jest ona prawidłowa, czy też nie. Krótka gimnastyka podczas pracy jest jednym z głównych sposobów zapobiegania dolegliwościom bólowym. Wystarczy 5 minutowa przerwa, w trakcie której wykonamy kilka prostych relaksujących ćwiczeń, takich jak krążenia tułowiem, barkami, głową oraz przeciągnięcie się. Dodatkowym wrogiem dla naszych pleców jest pozycja siedząca. Spędzamy w niej kilka, a czasem kilkanaście godzin dziennie. Jest bezlitosna dla kręgosłupa i nie istnieje zupełnie bezpieczna nieobciążająca pozycja siedząca. Aby zmniejszyć obciążenie podczas pracy na krześle należy siedzieć w pozycji wyprostowanej z odpowiednim podparciem pleców. Zestawem ratunkowym powinien być odpowiednio dobrany fotel i wysokość biurka, częste zmiany pozycji siedzenia, spacery (nawet po korytarzu) oraz korzystanie ze schodów zamiast windy – każde minuty ruchu w ciągu dnia są ważne.

image7

image8

Kiedy powinienem zasięgnąć porady lekarza?

Objawem, który zawsze powinien zaniepokoić jest ostry, rozdzierający ból w środkowej części pleców. W takim przypadku należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. Jeżeli ból występuje przewlekle powyżej 6 tygodni również powinien skłaniać do zasięgnięcia porady u lekarza. Gdy ból jest ostry, trwa powyżej 3 dni i nie reaguje na zastosowaną farmakoterapię, również zgłoś się do lekarza. Inne sytuacje w których niezbędna jest konsultacja lekarska wymienione są poniżej.

  • Natężenie bólu się zwiększa
  • Ból powoduje unieruchomienie
  • Ból uniemożliwia prowadzenie normalnego trybu życia
  • Występuje nawracająca gorączka
  • Odczuwasz ból w klatce piersiowej
  • Ból został zapoczątkowany poważnym urazem i nie ustępuje
  • Wiek- powyżej 50 roku życia lub poniżej 20 roku życia
  • Ból budzi w nocy, powoduje nieefektywny sen
  • Nie możesz utrzymać równowagi, chwiejesz się na nogach
  • Chudniesz bez oczywistej przyczyny
  • Zauważasz zniekształcenia ciała
  • Masz dziwne odczucia –mrowienie w okolicy pośladków, nóg, ramion, łopatek
  • Nie możesz utrzymać moczu lub stolca

 

Literatura

Ronald McRae, Kliniczne badanie ortopedyczne, wyd. 1, Wrocław 2006, str.131-140

Podziel się: